Na czym polega kara umowna?

Kara umowna jest powszechnie wykorzystywana zarówno w umowach zawieranych przez przedsiębiorców, jak i między osobami fizycznymi. Warto wiedzieć, kiedy można ją zastrzec, w jakich sytuacjach można jej dochodzić oraz czy i kiedy można obniżyć jej wysokość.

Na czym polega kara umowna?

Kara umowna jest jednym z najczęściej stosowanych sposobów zabezpieczenia wykonania umowy. Jej celem jest zdyscyplinowanie stron do prawidłowego wykonania zobowiązania oraz ułatwienie dochodzenia roszczeń w przypadku naruszenia warunków umowy.

Kara umowna definicja wynika z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego. Jest to zastrzeżenie umowne, zgodnie z którym dłużnik zobowiązuje się do zapłaty określonej kwoty w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania o charakterze niepieniężnym.

W praktyce kara umowna może zostać przewidziana między innymi za opóźnienie w wykonaniu robót budowlanych, niewykonanie dzieła, naruszenie zakazu konkurencji czy niewydanie przedmiotu umowy w ustalonym terminie. 

Ważne! Nie można natomiast skutecznie zastrzec kary umownej za niewykonane zobowiązanie pieniężne, np. za brak zapłaty ceny lub wynagrodzenia.

Kiedy można nałożyć karę umowną?

Odpowiedź na pytanie, kiedy można żądać kary umownej, zależy przede wszystkim od treści zawartej umowy. Co do zasady kara umowna może zostać naliczona, jeżeli:

• strony przewidziały ją w umowie,
• doszło do niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego,
• spełnione zostały warunki określone w umowie.

Przykładem jest kara umowna za opóźnienie wykonania robót budowlanych, wykonania projektu lub innego świadczenia niepieniężnego.

Czy można dochodzić odszkodowania ponad karę umowną?

Zgodnie z art. 484 § 1 Kodeksu cywilnego wierzyciel nie może dochodzić odszkodowania przewyższającego wysokość zastrzeżonej kary umownej, chyba że strony wyraźnie postanowiły inaczej w umowie. Oznacza to, że dochodzenie odszkodowania przewyższającego wysokość kary umownej jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy strony wyraźnie przewidziały taką możliwość w zawartej umowie.

Dlatego przed podpisaniem umowy warto dokładnie przeanalizować jej postanowienia dotyczące odpowiedzialności kontraktowej oraz możliwości dochodzenia dalszego odszkodowania.

Kiedy kara umowna jest nieważna?

Nie każde postanowienie dotyczące kary umownej będzie skuteczne. Przede wszystkim kara umowna nie może zostać zastrzeżona na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego. Takie postanowienie jest sprzeczne z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego. Wątpliwości mogą również budzić postanowienia sprzeczne z ustawą, zasadami współżycia społecznego lub zmierzające do obejścia prawa.

Czy można zmniejszyć karę umowną?

Tak. Zgodnie z art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo gdy kara jest rażąco wygórowana może mieć miejsce miarkowanie kary umownej przez sąd. Oznacza to, że wysokość kary umownej może zostać obniżona wyłącznie na mocy orzeczenia sądu – żadna ze stron nie może samodzielnie zmniejszyć jej wysokości.

Każda sprawa oceniana jest indywidualnie z uwzględnieniem okoliczności konkretnego przypadku oraz interesów obu stron umowy.

Czy kara umowna przysługuje bez udowodnienia szkody?

Tak. Jedną z najważniejszych cech kary umownej jest to, że wierzyciel co do zasady nie musi wykazywać wysokości poniesionej szkody, aby dochodzić zapłaty kary. Wystarczy wykazać, że doszło do niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania oraz że strony skutecznie zastrzegły karę umowną w umowie.

Nie oznacza to jednak, że kara umowna będzie należna w każdej sytuacji. Dłużnik może podnosić zarzuty wynikające z przepisów prawa lub postanowień umowy, a w odpowiednich przypadkach domagać się jej miarkowania.

Warto powierzyć przygotowanie i analizę umów kancelarii prawnej. Profesjonalna obsługa prawna pozwala prawidłowo uregulować kwestie kary umownej, ograniczyć ryzyko sporów z kontrahentami oraz skutecznie chronić interesy strony już na etapie zawierania umowy.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy kara umowna jest obowiązkowa w umowie?

Nie. Kara umowna obowiązuje wyłącznie wtedy, gdy strony wyraźnie zastrzegły ją w umowie. Przepisy nie nakładają obowiązku jej stosowania.

Jaka jest maksymalna wysokość kary umownej?

Analizując zagadnienie kara umowna wysokość, warto pamiętać, że przepisy nie określają jej maksymalnego limitu. Jeżeli jednak jest ona rażąco wygórowana, sąd może ją obniżyć.

Czym różni się kara umowna od odszkodowania?

Kara umowna wynika z postanowień umowy i jest z góry określonym świadczeniem należnym w razie naruszenia zobowiązania. Odszkodowanie ma natomiast na celu naprawienie szkody rzeczywiście poniesionej i przysługuje na zasadach określonych w ustawie Kodeks cywilny.